Tết Hàn thực (Mùng 3 tháng 3) - Hương vị bánh trôi, bánh chay

# Tết Hàn thực (Mùng 3 tháng 3) - Hương vị bánh trôi, bánh chay

*"Thân em vừa trắng lại vừa tròn*

*Bảy nổi ba chìm với nước non"*

Những vần thơ nổi tiếng của nữ sĩ Hồ Xuân Hương miêu tả chiếc bánh trôi nước luôn gợi nhớ về một ngày lễ truyền thống độc đáo của người Việt: Tết Hàn thực, diễn ra vào ngày mùng 3 tháng 3 Âm lịch hằng năm.

1. Nguồn gốc của Tết Hàn thực

"Hàn" có nghĩa là lạnh, "Thực" có nghĩa là ăn. Tết Hàn thực bắt nguồn từ một điển tích thời Xuân Thu ở Trung Quốc, liên quan đến câu chuyện của vua Tấn Văn Công và vị trung thần Giới Tử Thôi. Do một sự cố hỏa hoạn đau lòng dẫn đến cái chết của Giới Tử Thôi, vua Tấn Văn Công đã ra lệnh cho dân chúng kiêng đốt lửa trong 3 ngày (từ 3/3 đến 5/3 Âm lịch), chỉ ăn đồ ăn nguội đã nấu sẵn để tưởng nhớ vị bề tôi trung thành.

Tuy nhiên, khi du nhập vào Việt Nam, Tết Hàn thực đã được Việt hóa mạnh mẽ để phù hợp với phong tục tập quán dân tộc. Ở Việt Nam, ngày này không mang ý nghĩa tưởng nhớ Giới Tử Thôi hay kiêng đốt lửa khắc nghiệt, mà trở thành dịp để con cháu hướng về tổ tiên, cội nguồn thông qua hình ảnh những chiếc bánh trôi, bánh chay giản dị mà tinh tế.

2. Ý nghĩa của ngày Tết Hàn thực tại Việt Nam

Tết Hàn thực của người Việt mang đậm dấu ấn của nền văn minh lúa nước:

• Tôn vinh hạt ngọc của trời: Bánh trôi, bánh chay được làm từ bột gạo nếp thơm dẻo - sản vật tinh túy nhất của nghề nông. Việc dùng món ăn này để dâng cúng thể hiện lòng biết ơn đối với sự ưu ái của thiên nhiên, đất trời đã cho mưa thuận gió hòa.
• Đạo lý "Uống nước nhớ nguồn": Mùng 3 tháng 3 hằng năm thường cận kề với ngày Giỗ Tổ Hùng Vương (10/3) và tiết Thanh Minh. Đây là chuỗi ngày để các gia đình làm mâm cúng dâng lên bàn thờ gia tiên, đi tảo mộ để tưởng nhớ những người đã khuất.

3. Phong tục nặn bánh trôi, bánh chay

• Bánh trôi: Nặn bằng bột nếp, nhân đường phèn đỏ, luộc trong nước sôi cho đến khi nổi lên ("bảy nổi ba chìm"). Bánh trôi tượng trưng cho 50 người con theo mẹ Âu Cơ lên núi. Vị ngọt thanh của đường hòa quyện với độ dẻo của nếp tạo nên một món ăn thanh tao.
• Bánh chay: To hơn bánh trôi, nhân đậu xanh sên đường, được bày trong bát và chan nước chè đường bột sắn dây trong vắt, rắc thêm chút vừng rang thơm lừng. Bánh chay tượng trưng cho 50 người con theo cha Lạc Long Quân xuống biển.

Vào ngày này, không khí trong các gia đình thường rất rộn ràng. Các bà, các mẹ thường hướng dẫn con cháu cùng nhào bột, nặn bánh. Hình ảnh đĩa bánh trôi, bát bánh chay tròn trịa không chỉ là món ăn ngon mà còn là sự kết tinh của tình thân gia đình, của nét đẹp văn hóa dân gian được trao truyền qua nhiều thế hệ.