Tết Đoan ngọ (Mùng 5 tháng 5) - Phong tục 'giết sâu bọ' độc đáo

# Tết Đoan ngọ (Mùng 5 tháng 5) - Phong tục "giết sâu bọ" độc đáo

"Đoan" có nghĩa là mở đầu, "Ngọ" là khoảng thời gian từ 11 giờ trưa đến 1 giờ chiều. Tết Đoan ngọ (mùng 5 tháng 5 Âm lịch) là một trong những ngày lễ Tết truyền thống có từ lâu đời của người Việt, thường được biết đến với tên gọi dân dã là Tết giết sâu bọ.

1. Nguồn gốc của Tết Đoan ngọ

Nếu ở Trung Quốc, Tết Đoan ngọ gắn liền với truyền thuyết về thi hào Khuất Nguyên nhảy sông tự vẫn, thì tại Việt Nam, ngày lễ này lại mang đậm dấu ấn của nền nông nghiệp lúa nước.

Tương truyền, vào một mùa vụ nọ, nông dân vừa thu hoạch mùa màng xong thì sâu bọ bỗng kéo đến phá hoại thức ăn, cây trái. Giữa lúc không biết làm thế nào, một ông lão tên Đôi Truân đi ngang qua đã hướng dẫn người dân lập một bàn lễ gồm bánh tro, trái cây và ra trước nhà vận động thể dục. Sâu bọ nghe mùi vị lạ bay đến, lăn quay ra chết hết. Ông lão dặn cứ đến ngày này hằng năm hãy làm theo cách đó để trừ sâu bọ. Từ đó, tục lệ "giết sâu bọ" vào mùng 5 tháng 5 ra đời.

2. Ý nghĩa của ngày Tết Đoan ngọ

• Bảo vệ sức khỏe và mùa màng: Mùng 5 tháng 5 là thời điểm thời tiết giao mùa (chuyển từ xuân sang hè), nắng nóng oi bức, dễ phát sinh dịch bệnh ở người và vật nuôi, cây trồng. Các nghi thức và món ăn trong ngày này đều mang tính chất "phòng bệnh hơn chữa bệnh".
• Cầu mong sự phồn thịnh: Mâm cúng ngày Tết Đoan ngọ thể hiện sự kính trọng, tạ ơn trời đất, tổ tiên đã phù hộ cho mùa màng bội thu, gia đạo bình an.

3. Những đặc trưng không thể thiếu

Vào Tết Đoan ngọ, các gia đình Việt thường thực hiện các nghi thức rất đặc trưng:

• Ăn rượu nếp và trái cây chua ngay khi thức dậy: Dân gian tin rằng, lúc sáng sớm bụng còn đói, các loại "sâu bọ" (giun sán, vi khuẩn trong cơ thể) đang ngoi lên. Ăn cơm rượu nếp (loại nếp cẩm hoặc nếp cái hoa vàng lên men) cùng các loại quả có vị chua, chát (mận, vải, đào...) sẽ khiến sâu bọ bị "say" và chết.
• Ăn bánh tro (bánh ú tro): Chiếc bánh nhỏ nhắn hình chóp, làm từ gạo nếp ngâm trong nước tro của nhiều loại cây thảo mộc, gói bằng lá tre hoặc lá chuối. Bánh có màu trong suốt, ăn kèm với mật mía, mang tính mát, giúp thanh nhiệt giải độc cơ thể rất tốt.
• Tắm nước lá mùi, xông thảo mộc: Việc tắm bằng nước nấu từ các loại lá thơm (tía tô, kinh giới, ngải cứu...) vào đúng giữa trưa (giờ Ngọ) được cho là giúp xua tan bệnh tật, giải cảm, làm sạch cơ thể.

Tết Đoan ngọ là một minh chứng sinh động cho triết lý sống hòa hợp với thiên nhiên và những kinh nghiệm dân gian quý báu được ông cha ta gìn giữ đến tận ngày nay.